फागुन १९
भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले एकताबद्ध दुनियाँ अहिलेको आवश्यकता भएको बताएका छन् । अहिलेको वैश्विक शासन युद्ध रोक्न असफल भएको उल्लेख गर्दै मोदीले विभाजनले क्षति मात्रै गर्ने बताए । जी–२० देशका विदेश मन्त्रीहरूको बैठकलाई नयाँदिल्लीमा सम्बोधन गर्दै मोदीले गहिरो विश्वव्यापी विभाजनको समयमा भइरहेको यो बैठकका छलफलहरू भूराजनीतिक तनावबाट प्रभावित भएको गुनासो गरे ।
विभाजनको समयमा वैश्विक एकतामा जोड दिएका प्रधानमन्त्री मोदीले नयाँदिल्ली आएका विदेशमन्त्रीहरूलाई ’भारतको सभ्यताको लोकाचार, सिद्धान्त तथा नैतिकता’ बाट प्रेरणा लिन आह्वान गरे । विभाजित मानसिकता त्यागेर एकताबद्ध बनाउने कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए ।
वृद्धि, विकास, आर्थिक लचकता, अन्तर्राष्ट्रिय अपराध, भ्रष्टाचार, आतंकवाद र खाद्य तथा ऊर्जा सुरक्षाजस्ता विश्वव्यापी चुनौतीहरूबारे उल्लेख गर्दै मोदीले एकतामा विशेष जोड दिएका हुन् ।
भ्रमणमा रहेका जी–२० का विदेश मन्त्रीहरूलाई भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको उद्घाटनको भाषणले शिखर सम्मेलनको नतिजाको बारेमा अपेक्षाहरूको मध्यस्थता गरेको छ। यो सम्मेलनमा वार्ताकारहरूले सहमतिसँगै एकत्रित बयान पेश गर्न मेहनत गरिरहेका छन्। तर रुस–युक्रेन युद्धले छलफललाई ध्रुवीकरण गरेको छ । यो बैठकले नयाँ दिल्लीको कूटनीतिक टाइट्रोप वाकको परीक्षण गर्दै छ ।
सम्मेलनको सत्र शुरु गर्दै मोदीले भने,’हामी सबैले स्वीकार गर्नुपर्छ कि आज बहुपक्षीयता संकटमा छ। दोस्रो विश्वयुद्धपछि सिर्जना गरिएको विश्वव्यापी शासनको वास्तुकलाले दुई कार्यहरू गर्ने थियो। पहिलो प्रतिस्पर्धी हितलाई सन्तुलनमा राखेर भावी युद्धहरू रोक्न र दोस्रो, साझा हितका मुद्दाहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग बढाउने। विगतका केही वर्षको अनुभव वित्तीय संकट, जलवायु परिवर्तन, महामारी, आतंकवाद र युद्धहरूले स्पष्ट रूपमा देखाउँछ कि विश्वव्यापी शासन आफ्नो दुवै जनादेशमा असफल भएको छ ।’
व्यापकरूपमा ग्लोबल साउथ भनिने विकासोन्मुख र कम विकसित देशहरूले सामना गर्ने समस्याहरू पनि मोदीले बैठकमा उठाएका छन् । वर्षौंको प्रगतिपछि हामी आज दिगो विकास लक्ष्यहरूमा फर्किने जोखिममा छौं । धेरै विकासोन्मुख देशहरू आफ्ना जनताका लागि खाद्य र ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने प्रयास गर्दा दिगो ऋणसँग संघर्ष गरिरहेका छन् । तिनीहरू पनि धनी देशहरूले गर्दा ग्लोबल वार्मिङबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित छन् । यही कारणले भारतको जी–२० प्रेसिडेंसी (अध्यक्षता) ले ग्लोबल साउथलाई आवाज दिने प्रयास गरेको छ। कुनै पनि समूहले आफ्नो निर्णयबाट सबैभन्दा प्रभावित व्यक्तिहरूको कुरा नसुनेर विश्वव्यापी नेतृत्वको दाबी गर्न सक्दैन ।’
रुस–युक्रेन युद्धको उल्लेख नगरी प्रधानमन्त्री मोदीले भनेका छन्, ’तपाईहरु गहिरो विश्वव्यापी विभाजनको समयमा भेट्दै हुनुहुन्छ । परराष्ट्र मन्त्रीको हैसियतमा आजको भूराजनीतिक तनावले तपाईको छलफल प्रभावित हुनु स्वभाविक हो । यी तनावहरूलाई कसरी समाधान गर्ने भन्ने बारे हामी सबैको आ–आफ्नो अडान र हाम्रो दृष्टिकोण छ ।’
मोदीले जी–२० देशहरूलाई महामारी र रूस–युक्रेन युद्धले बढाएको विश्वव्यापी चुनौतीहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्न आह्वान गरेका छन् । ’यद्यपि विश्वको प्रमुख अर्थतन्त्रको रूपमा यो कोठामा नभएकाहरूप्रति हाम्रो पनि जिम्मेवारी छ। विश्वले जी–२०लाई बढेका का चुनौतिहरू कम गर्न हेर्छ। जी–२०सँग विकास, आर्थिक लचिलोपन, आपदा लचिलोपन, वित्तीय स्थिरता, अन्तर्राष्ट्रिय अपराध, भ्रष्टाचार, आतंकवाद, खाद्य र ऊर्जा सुरक्षा जस्ता यी सबै क्षेत्रहरूमा सहमति निर्माण गर्ने र ठोस परिणामहरू प्रदान गर्ने क्षमता छ। हामीले सँगै समाधान गर्न नसक्ने समस्याहरूलाई हामीले सक्ने बाटोमा आउन दिनु हुँदैन। गान्धी र बुद्धको भूमिमा भेट्दा म प्रार्थना गर्छु कि तपाईंले भारतको सभ्यताको आचारसंहिताबाट प्रेरणा लिनुहोस्, हामीलाई के विभाजन गर्छ भन्ने कुरामा होइन, तर के हामीलाई एकतामा जोड्छ,’उनले भनेका छन् ।
अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केन र रुसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभ राष्ट्रपति भवन परिसरको सम्मेलन कक्षमा बसेर मोदीको सन्देश सुन्ने भ्रमणमा रहेका विदेशमन्त्रीहरूमध्ये थिए । ’
मोदीले भारतले आफ्नो जी–२० अध्यक्षताको लागि ’एक पृथ्वी, एक परिवार, एक भविष्य’को विषयवस्तु चयन गरेको र यसले उद्देश्यको एकता र कार्यको एकताको आवश्यकतालाई संकेत गरेको बताएका छन् । उनले भने, ’आजको बैठकले साझा र ठोस उद्देश्य प्राप्तिका लागि एकजुट हुने भावना झल्काउनेछ भन्ने मलाई आशा छ ।’
