वैशाख ९

चिनियाँ व्यापारीको दबदबा बढेको भन्दै केन्याका व्यापारीले विरोध प्रदर्शन गरेका छन्। चिनियाँ व्यापारीले सस्तो दरमा सामान बेचेर आफूहरुलाई धराशायी बनाएको विरोधमा स्थानीय व्यापारी सडकमा उत्रिएका हुन्।
भारतीय समाचार संस्था एएनआईका अनुसार केन्याको राजधानी नैरोबीको प्रमुख व्यापारिक क्षेत्रमा सानो स्केलमा व्यापार गर्ने सयौं व्यापारीले प्रदर्शन गरेका छन्। चिनियाँ व्यापारीहरूले केन्याको बजारमा घूसपैठ गरेको व्यापारीहरूको आरोप छ। चिनियाँ व्यापारीहरूले डाउनटाउन सेन्टरका केन्याली व्यापारीहरू हटाउन खोजेको आरोप लगाएका छन्। चिनियाँहरुले सस्तो दरमा सामान बेचेको बताइएको छ। सस्तो सामानका कारण चिनियाँ पसल उपभोक्ताहरुका लागि आकर्षक बनेका छन्।

चिनियाँ स्वामित्वको चाइना स्क्वायर मल ४० भन्दा बढी व्यापारिक कम्पनीहरू मध्येको एक हो, जुन केन्याको बजारमा कम मूल्यमा आयात गरिएका सामान बेच्ने विदेशी संस्थाहरूको सञ्चालन रोक्न खोज्ने मुद्दामा फसेको छ।

चीनबाट आयात गरिएका दैनिक उपभोग्य वस्तुहरू आफ्ना स्थानीय समकक्षीहरूले ल्याएका सामानको तुलनामा औसत ५० प्रतिशत सस्तोमा चिनियाँहरूले बिक्री गरेको भन्दै केन्याका व्यापारीहरूको समूहले उच्च अदालतमा मुद्दा दायर गरेको हो।

इन्डिजिनस क्यापिटल प्रोटेक्सन एसोसिएसन नामक समूहको संयोजकत्वमा व्यापारीहरूले केन्यामा चिनियाँ व्यापारीहरूको आगमनको विरोध गर्दै सरकारविरुद्ध मुद्दा दायर गरेका छन्।
चिनियाँ कम्पनीहरूले अति कम मूल्यमा सामान बेचेर स्थानीय व्यापारीहरूलाई व्यवसायबाट बाहिर निकालेको आरोप लगाइएको छ। केन्याका व्यापारी चाहन्छन अध्यागमन सेवा विभागले चिनियाँ नागरिकलाई रोजगारी र व्यापार अनुमतिपत्र जारी गर्न बन्द गरोस्।

यस कदमले केन्याको सबैभन्दा ठूलो द्विपक्षीय ऋणदाता चीनसँगको सम्बन्धलाई तनावपूर्ण बनाउन सक्ने चिन्ता पनि व्यक्त गरिएको छ। केन्याले विगतमा विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने र स्वतन्त्र व्यापार प्रवर्द्धन गर्नेबीचको मध्यस्थता खोज्न संघर्ष गरेको छ, जबकि स्थानीय व्यापारीहरूलाई केहीले अनुचित प्रतिस्पर्धाको रूपमा हेरेका छन्। केन्या चिनियाँ चेम्बर अफ कमर्स र केन्यामा व्यवसाय सञ्चालन गर्ने अन्य चिनियाँ नागरिकहरूले चिनियाँ नागरिकहरूलाई व्यवसाय गर्ने वातावरण नदिइएको भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। चिनियाँ व्यापारीहरुको व्यापार गर्ने काइदा केन्याली स्थानीय व्यापारीका लागि खतरा बनेको छ।

केन्यामा कति चिनियाँ व्यापारी छन् भन्ने यकिन तथ्यांक छैन तर हालका वर्षहरूमा त्यहाँ चिनियाँ विरोधी भावना बढ्दै गएको छ। तीन वर्षअघि केन्यामा अनुमति नलिई व्यापार गरेको आरोपमा सातजना चिनियाँलाई डिपोर्ट गरिएको थियो। उनीहरु नैरोबीका दुई बजारमा सस्तोमा सामान बेच्ने काम गर्थे। त्यो क्षेत्र केन्यालीका लागि आरक्षित गरिएको क्षेत्र थियो।

२०२० मा चिनियाँ रेस्टुरेन्टमा काम गर्ने केन्याली व्यक्तिलाई कुटपिट गरेको आरोपमा चार चिनियाँ पुरुषलाई पनि देश निकाला गरिएको थियो। चीन अफ्रिकाको शीर्ष व्यापारिक साझेदार हो र १० लाखभन्दा बढी चिनियाँ अफ्रिका महादेशमा बसोबास गर्ने अनुमान गरिएको छ।

काठमाडौंको ठमेलमा पनि छ यस्तै अवस्था
केन्याको जस्तै हालत काठमाडौंको ठमेलमा पनि भएको छ। यहाँका व्यापारी प्रदर्शनमै त उत्रिएका छैनन् तर चिनियाँ व्यापारीको मारमा भने परेका छन्। चिनियाँहरुले ठमेलमा फैलाउँदै लगेको व्यापारिक राजले स्थानीय व्यापारीलाई चिन्तित बनाएको छ।

काठमाडौंको व्यापारिक केन्द्र ठमेलमा केही वर्षयता चिनियाँ व्यापारीहरु बाक्लिएका छन् र यसले नेपाली व्यवसायीको मनोबल खस्किएको छ।

नेपालमा विदेशी पर्यटकको रोजाइको गन्तव्य हो ठमेल। विदेशी पर्यटकको बाक्लो आगमनका कारण नै ठमेलले आफ्नोपन पाएको हो। यहाँ ठूलाभन्दा स(साना व्यवसाय बढी फस्टाएका छन्। होटल(रेस्टुराँसँगै पश्मिना, हस्तकला, सोभेनियर, कफी पसल, मनी एक्सचेन्ज, ट्रेकिङ, टुरलगायत व्यवसाय ठमेलको जीवनसँग गाँसिएका छन्। तर पछिल्लो समय यसमा चिनियाँको दबदबा बढेको छ।

स्थानीय व्यवसायीहरुका अनुसार दशक अघिसम्म यहाँका सबै व्यवसायका होर्डिङ बोर्डमा नेपाली र अंग्रेजी अक्षर हुन्थे, अहिले चिनियाँ अक्षर पनि थपिएका छन्। चिनियाँहरुको लगानी रेस्टुराँ र होटलमा सीमित छैन, कार्गो र ट्राभल एजेन्सीमा पनि फैलिरहेको छ। चिनियाँ लगानीका व्यवसायबारे कुनै निकायसँग आधिकारिक विवरण उपलब्ध छैन। चिनियाँहरु खासगरी रेस्टुराँमा लगानी बढाइरहेका छन् र ती रेस्टुराँ चीनबाटै आउने पर्यटक लक्षित छन्। ज्याठा क्षेत्रमा चिनियाँ लगानी र व्यवस्थापनका रेस्टुराँ धेरै छन्।

सातघुम्ती र क्षेत्रपाटीमा पनि चिनियाँ व्यवसायीको वृद्धि देखिन थालेको छ। चिनियाँहरुको चासो हेल्थ क्लिनिकमा पनि थालेको छ। अक्युपन्चर पद्धतिबाट उपचार गरिने यस्ता केन्द्रको संख्या पछिल्लो समय बढ्दो क्रममा रहेको छ। चिनियाँ लगानी बढ्दै गर्दा वर्षौंदेखि जोगाइएको ठमेलको मौलिकता जोखिममा पर्दै गएकोमा चिन्ता व्यक्त गर्छन् नेपाली व्यवसायी। मौलिकता जोगाउने ठोस नीति राज्यले ल्याउनुपर्ने उनीहरुको माग छ।

ज्याठामा एउटा कम्प्लेक्सको नाम नै चाइना टाउन छ। उक्त कम्प्लेक्सका अधिकांश व्यवसायी चिनियाँ नै छन्। चिनियाँहरुले त्यस क्षेत्रमा चिनियाँ कलाकृतिका गेटहरु पनि बनाएका छन्। ठमेलमा चिनियाँ बजारको झल्को दिने उनीहरुको प्रयास छ।